Papillon ở khắp nơi

(TT&VH Cuối tuần) - Người ham đọc sách chắc không thể không biết cuốn Papillon, người tù khổ sai (*) ca ngợi lòng yêu tự do không sao khuất phục nổi. Nghe nói tác giả Henri Charrière tự thuật chuyện đời mình, và ông cũng quả quyết chưa có nhà tù nào trên thế giới này không có người vượt ngục. Nếu có, thì đó là Alcatraz, địa điểm lý tưởng để cách biệt vĩnh viễn các phần tử tàn độc nhất khỏi xã hội Mỹ. Cho đến tháng 6/1962...

>> Đọc các bài viết "Thế giới 360 độ... lạ" tại đây

Đắt đỏ như tất cả các trại giam cộng lại

Năm 1963, Bộ trưởng Tư pháp đương nhiệm là Robert F.Kennedy hạ lệnh xóa sổ Alcatraz, với lý do chi phí quá cao, bằng số tiền quản lý phí cho toàn bộ các nhà tù khác trên đất Mỹ. Do nằm trên một hòn đảo nên mọi thứ đều phải tiếp tế bằng thuyền máy. Rác rưởi và nước thải đều phải xử lý rất tốn kém trước khi được đổ ra biển. Khí hậu ẩm ướt và muối mặn tàn phá mọi công trình trong một thời gian ngắn. Cho đến thời điểm đó Alcatraz đã trải qua 28 năm là nhà tù ổn định nhất, làm chỗ nương thân ngắn hay dài cho 1.576 phạm nhân thuộc loại khét tiếng (nhưng không bao giờ quá 302 người cùng lúc). Trong 28 năm đó đã xảy ra 14 vụ nỗ lực vượt ngục của tổng cộng 36 phạm nhân. 23 bị bắt lại ngay, 6 trúng đạn chết, 2 chết đuối trong làn nước lạnh như băng của vịnh San Francisco. Và 5 phạm nhân hoàn toàn mất tăm.

Như đã nói, vì mang danh là nhà tù an toàn nhất nên đây là nơi giam giữ những tội phạm nguy hiểm nhất và không có cơ cải tạo từ khắp nước Mỹ. Điểm lại danh sách sẽ thấy những tên tuổi lừng danh một thời như Robert Stroud, Al Capone..., dù là chế độ ở đó không đem lại cho các “đại bàng” một ưu tiên duy nhất nào. Tất cả đều bị biệt giam tại các xà lim đồng nhất: 1,5m x 2,7m, đệm cứng, bồn rửa và bồn cầu, bàn và ghế gập, quản tù có quyền vào khám bất cứ lúc nào. Dưới trần nhà lắp sẵn hơi cay để đàn áp mọi cuộc nổi dậy chỉ bằng một nút bấm.

Trần truồng dạo qua “Broadway”

Khi đến Alcatraz, tù nhân phải cởi hết quần áo và kiểm tra gắt gao, tiếp theo là cuộc “đi dạo qua Broadway“ như các ma cũ đặt tên. Trần truồng, giữa tiếng hò reo của những kẻ đã từng trải qua hân hạnh đó. “Câm mồm, đi xoay lưng về phía tường“, đối với cựu tù nhân mang số AZ 586, James Quillen, lãnh án vì tội bắt cóc tống tiền, đó là quy định đầu tiên khi đặt chân lên đảo. Hôm nay, du khách nào tò mò vào tham quan nhà ngục sẽ được nghe báo cáo từ băng thu âm của chính James Quillen. Tù nhân nào phạm kỷ luật sẽ được đẩy sang khu D - nhà tù trong nhà tù.

“Lạnh, ẩm, liên tục có gió lùa“, Quillen thuật lại điều kiện ăn ở của tù nhân, dĩ nhiên chưa kể đến xà lim biệt giam kín như áo quan, không ánh sáng, không tiếng động. Gió từ hướng Nam đem lại vài mảnh vụn của cuộc sống tự do bên ngoài, ví dụ như mùi hạnh nhân nướng bọc mật ong từ chợ Giáng sinh San Francisco cách đó hơn 2.400m. “Không một ngày nào trôi qua mà tù nhân không ý thức được những gì họ đã đánh mất trước cửa nhà tù“, Quillen cay đắng nhớ lại. Ở đây thì kẻ cứng đầu nhất cũng trở nên ngoan ngoãn để được cải thiện chế độ giam giữ. Nội quy nhà tù từ năm 1934 viết: “Tù nhân có quyền nhận thực phẩm, quần áo, chỗ ở và chăm sóc y tế. Tất cả những gì khác gọi là ưu tiên“. Ai chấp hành kỷ luật sẽ được phép chơi bóng trong sân, mượn sách thư viện và nhận thư từ, gương mẫu hơn nữa thì thậm chí có thể xin học đại học từ xa.

Để giữ không khí yên bình, nhà tù Alcatraz có bếp ăn ngon nhất nước Mỹ, song khẩu phần không nhiều: tội phạm không được tăng lớp mỡ dưới da, khả dĩ chống được cái lạnh của nước biển khi trốn. Trên thực tế thì chỉ có một vận động viên bơi lội xuất sắc mặc đồ cách nhiệt mới vượt nổi 2.400m nước với dòng xoáy khôn lường. Ít nhất thì đó cũng là tin rêu rao để làm nản chí các Papillon tiềm năng, kể cả chuyện bịa là vịnh San Francisco có cá mập loại lớn!

Tù nhân được hưởng nhiều ưu đãi hơn các nhà tù khác, ăn ngon hơn và tinh thần được “chăm sóc” nhiều hơn

Chìa khóa đến tự do - mấy cái thìa ăn trộm

Frank Morris, số tù AZ 1441, lên đảo ngày 20/1/1960. Tên cướp nhà băng này được tiếng thông minh kiệt xuất với chỉ số IQ 133. Ổn định chỗ ở xong, AZ 1441 bắt đầu ngay vào kế hoạch đào tẩu. Hai năm trời được đầu tư vào cuộc vượt ngục này, cuối cùng gã cũng thu nạp được thêm Allen West và anh em nhà Anglin ở sát vách làm trợ thủ. Chúng ăn trộm được 4 cái thìa từ phòng ăn để thay nhau khoét mở rộng lỗ thông hơi cho đủ người chui lọt - việc này được làm mỗi ngày từ 6 đến 9 giờ tối là giờ cắt điện. Sau đó chúng bẻ cong song sắt che lỗ thông hơi, mỗi tối 1mm. Ban ngày chúng là những tù nhân gương mẫu, thậm chí tỏ lòng yêu hội họa để xin màu và toan. Cũng phải công nhận các ứng viên có năng khiếu không tồi: chúng vẽ mảng tường quanh lỗ thông hơi hệt như thật trên toan rồi phủ lên chỗ đã bị khoét, dùng bột vữa, xà phòng và giấy vệ sinh nặn hình đầu người có cả tóc của chính mình để đánh lừa quản tù nhìn qua lỗ khóa!

Đêm 11/6/1962 không trăng và cực lạnh. Thính tai lắm mới nghe tiếng mái chèo khua vỡ mặt nước sánh như dầu: một chiếc xuống làm bằng 50 chiếc áo mưa ăn trộm hoặc xin của bạn tù, gắn với nhau bằng băng dính, lặng lẽ rời hòn đảo sa thạch. Riêng Allen West chấp nhận bị bỏ lại vì vai không lách vừa chấn song. Bộ ba bám ống máng đu xuống đất và lần ra bãi biển hướng Đông Nam, biết rõ là trước đó chưa có ai sống sót vào đến bờ.

9 tiếng sau, cuộc truy tầm diện rộng từ phía đất liền và hàng chục thuyền máy của hải quân chỉ tìm được vài mảnh áo mưa rách nát ở bờ biển và hai cái phao tự tạo lập lờ trôi tận đầu bên kia cầu Cổng Vàng. Ngoài ra còn cả một tập thư và ảnh của anh em nhà Anglin được quấn khô ráo trong vải nhựa. Song người ta không bao giờ tìm được ba hậu duệ của Papillon, cũng chẳng tìm được xác họ. Nếu thành công, đó sẽ là ba tù nhân duy nhất vượt được nhà tù Alcatraz và chiến thắng cái lạnh của Thái Bình Dương.

Về danh chính ngôn thuận, Alcatraz vẫn từng là nhà tù tuyệt đối an toàn của Mỹ.

Lê Quang