(TT&VH) - Ngày 28/2/2007, chiếc máy bay không người lái Zephyr của hãng QinetiQ đã đi vào sử sách sau khi thực hiện chuyến bay không nghỉ lâu nhất thế giới, kéo dài 3 ngày rưỡi trên sa mạc Arizona. Tuy nhiên, một chiếc máy bay mới sẽ khiến thành tích đáng nể của Zephyr trở thành “trò trẻ con” bởi nó có khả năng bay liên tục 5 năm không hạ cánh.
Từ ý tưởng “điên rồ”...
Derek Bye, chuyên gia thiết kế máy bay cho tập đoàn Lockheed Martin, vẫn còn nhớ như in buổi họp báo công bố dự án Vulture của Cơ quan Quản lý các dự án nghiên cứu tiên tiến thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ (DARPA). Giới quân sự nước này muốn có một chiếc máy bay không người lái (UAV) với khả năng bay liên tục trong 5 năm, mang theo nửa tấn trang thiết bị và chỉ sử dụng có 5kW điện. “Đã có những tiếng cười khúc khích xuất hiện trong cuộc họp” - Bye nhớ lại.
Nhưng DARPA không đùa. Trước đó 7 năm, một chiếc UAV chạy bằng năng lượng mặt trời mang tên Helios đã đạt độ cao kỷ lục 29.523,8m. Công ty AeroVironment có trụ sở ở California đã tạo nên chiếc Helios cho NASA trong khuôn khổ một dự án máy bay đánh giá môi trường hoạt động ở độ cao lớn. Chiếc Helios sau đó bị vỡ tan ở Hawaii, tuy nhiên giới chức quốc phòng Mỹ đã nhìn thấy nhiều tiềm năng từ ý tưởng máy bay hoạt động ở độ cao lớn.
Theo sau việc thử nghiệm thành công của chiếc Zephyr, DARPA đã cho ra đời chương trình Vulture. Tháng 4/2008, DARPA đã chọn hai “đại gia” là Boeing và Lockheed Martin cùng Aurora Flight Sciences - một công ty chuyên sản xuất UAV - tham gia dự án này. Mỗi công ty sẽ được hưởng một phần từ khoản tiền đầu tư trị giá 4 triệu USD, với nhiệm vụ trong vòng 12 tháng phải thiết kế ra mẫu máy bay có thể đáp ứng các yêu cầu của dự án Vulture. Sau giai đoạn này, họ sẽ phải chế tạo một mẫu máy bay thử nghiệm có khả năng hoạt động trên không trong vòng 3 tháng. Tiếp theo, họ phải tăng thời gian hoạt động của chiếc máy bay lên 1 năm trước khi chế tạo một sản phẩm hoàn chỉnh. Toàn bộ dự án sẽ kéo dài trong 5 năm.
… Đến hiện thực
Trong ba ứng viên được DARPA chọn, mới chỉ có Aurora công khai thông báo về chiếc máy bay của họ mang tên Odysseus. Chiếc Odysseus được xây dựng dựa trên một ý tưởng khá lạ. Thay vì một, Aurora có kế hoạch làm ra 3 chiếc máy bay khác nhau. Các máy bay này cất cánh riêng biệt và khi ở trên không, chúng sẽ nối cánh với nhau để tạo ra một chiếc Odysseus với bề rộng lên tới 150m. Về lý thuyết, người ta có thể kết nối 4, 5 hoặc 6 chiếc máy bay nhưng Robert Parks, cha đẻ của Odysseus, bình luận: “3 đã là quá điên rồ rồi!”.
Chiếc máy bay chở khách lớn nhất thế giới A380 cũng chỉ có chiều rộng bằng nửa Odysseus. Cần biết rằng chiếc A380 có chiều rộng lớn tới mức nhiều phi trường sẽ phải xây dựng các đường băng đặc biệt dành riêng cho nó. Ngoài ý tưởng kết hợp 3 máy bay làm một, chiếc Odysseus còn có bộ cánh hình chữ Z, khiến nó luôn luôn đón được nhiều ánh sáng nhất. Khi bay trong bóng đêm, nó sẽ điều chỉnh cánh theo luật khí động học để đỡ hao tổn năng lượng.
Odysseus cũng sẽ là chiếc máy bay không tạo ra chút khí thải nào. Nó bay giống với vệ tinh hơn là máy bay thông thường và được phòng điều khiển chỉ huy thay vì một người điều khiển như những chiếc UAV khác.
Chương trình của Aurora nhận được sự hỗ trợ từ các công ty lớn như BAE Systems, Phòng nghiên cứu CS Draper và tập đoàn Sierra Nevada. Hiện công ty này đã chế tạo xong một mẫu thu nhỏ của chiếc máy bay tương lai và đang cho trưng bày.
Boeing và Lockheed Martin đang giữ bí mật mẫu máy bay của họ. Chỉ biết rằng, Boeing muốn tạo ra một chiếc UAV giống Odysseus, chạy bằng năng lượng mặt trời, không có thân và chỉ có một bộ cánh lớn. Còn Lockheed Martin mới hé lộ một chút thông tin, chẳng hạn như máy bay của họ sẽ có sải cánh gần 100m.
Lợi ích to lớn
Theo các quan chức DARPA, một chiếc máy bay trong khuôn khổ dự án Vulture có thể hoạt động ở độ cao khoảng 20 - 30 km, có khả năng cung cấp các hình ảnh chụp mặt đất liên tục với độ phân giải cực cao. Chiếc máy bay sẽ giám sát mọi thứ, từ hoạt động huấn luyện khủng bố cho tới sự thay đổi khí hậu và tái thiết lập liên lạc với các khu vực bị thảm họa như cháy rừng, bão lũ.
Nó sẽ giúp giảm tải hoạt động cho một số UAV khác của quân đội. Thậm chí các máy bay này có thể làm một số công việc hiện đang do vệ tinh xử lý với những ưu điểm như giá rẻ hơn, sự ổn định cao hơn, có khả năng sửa chữa và không tạo thêm rác vũ trụ.
Người phát ngôn DARPA Dan Newman tuyên bố rằng nếu dự án này thành công, nó sẽ thay đổi hẳn quan niệm về máy bay. “Chúng ta sẽ không còn định nghĩa máy bay theo một chu trình phóng - đáp - bảo dưỡng - phóng như trước đây” - Newman nói. Dự kiến sẽ phải mất ít nhất một năm nữa trước khi mẫu máy bay Vulture của ba công ty kể trên có thể cất cánh lên bầu trời.
Từ ý tưởng “điên rồ”...
Derek Bye, chuyên gia thiết kế máy bay cho tập đoàn Lockheed Martin, vẫn còn nhớ như in buổi họp báo công bố dự án Vulture của Cơ quan Quản lý các dự án nghiên cứu tiên tiến thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ (DARPA). Giới quân sự nước này muốn có một chiếc máy bay không người lái (UAV) với khả năng bay liên tục trong 5 năm, mang theo nửa tấn trang thiết bị và chỉ sử dụng có 5kW điện. “Đã có những tiếng cười khúc khích xuất hiện trong cuộc họp” - Bye nhớ lại.
Mô hình chiếc Odysseus của Aurora
Nhưng DARPA không đùa. Trước đó 7 năm, một chiếc UAV chạy bằng năng lượng mặt trời mang tên Helios đã đạt độ cao kỷ lục 29.523,8m. Công ty AeroVironment có trụ sở ở California đã tạo nên chiếc Helios cho NASA trong khuôn khổ một dự án máy bay đánh giá môi trường hoạt động ở độ cao lớn. Chiếc Helios sau đó bị vỡ tan ở Hawaii, tuy nhiên giới chức quốc phòng Mỹ đã nhìn thấy nhiều tiềm năng từ ý tưởng máy bay hoạt động ở độ cao lớn.
Theo sau việc thử nghiệm thành công của chiếc Zephyr, DARPA đã cho ra đời chương trình Vulture. Tháng 4/2008, DARPA đã chọn hai “đại gia” là Boeing và Lockheed Martin cùng Aurora Flight Sciences - một công ty chuyên sản xuất UAV - tham gia dự án này. Mỗi công ty sẽ được hưởng một phần từ khoản tiền đầu tư trị giá 4 triệu USD, với nhiệm vụ trong vòng 12 tháng phải thiết kế ra mẫu máy bay có thể đáp ứng các yêu cầu của dự án Vulture. Sau giai đoạn này, họ sẽ phải chế tạo một mẫu máy bay thử nghiệm có khả năng hoạt động trên không trong vòng 3 tháng. Tiếp theo, họ phải tăng thời gian hoạt động của chiếc máy bay lên 1 năm trước khi chế tạo một sản phẩm hoàn chỉnh. Toàn bộ dự án sẽ kéo dài trong 5 năm.
… Đến hiện thực
Trong ba ứng viên được DARPA chọn, mới chỉ có Aurora công khai thông báo về chiếc máy bay của họ mang tên Odysseus. Chiếc Odysseus được xây dựng dựa trên một ý tưởng khá lạ. Thay vì một, Aurora có kế hoạch làm ra 3 chiếc máy bay khác nhau. Các máy bay này cất cánh riêng biệt và khi ở trên không, chúng sẽ nối cánh với nhau để tạo ra một chiếc Odysseus với bề rộng lên tới 150m. Về lý thuyết, người ta có thể kết nối 4, 5 hoặc 6 chiếc máy bay nhưng Robert Parks, cha đẻ của Odysseus, bình luận: “3 đã là quá điên rồ rồi!”.
Zephyr, chiếc máy bay đang nắm kỷ lục bay liên tục lâu nhất thế giới
Chiếc máy bay chở khách lớn nhất thế giới A380 cũng chỉ có chiều rộng bằng nửa Odysseus. Cần biết rằng chiếc A380 có chiều rộng lớn tới mức nhiều phi trường sẽ phải xây dựng các đường băng đặc biệt dành riêng cho nó. Ngoài ý tưởng kết hợp 3 máy bay làm một, chiếc Odysseus còn có bộ cánh hình chữ Z, khiến nó luôn luôn đón được nhiều ánh sáng nhất. Khi bay trong bóng đêm, nó sẽ điều chỉnh cánh theo luật khí động học để đỡ hao tổn năng lượng.
Odysseus cũng sẽ là chiếc máy bay không tạo ra chút khí thải nào. Nó bay giống với vệ tinh hơn là máy bay thông thường và được phòng điều khiển chỉ huy thay vì một người điều khiển như những chiếc UAV khác.
Chương trình của Aurora nhận được sự hỗ trợ từ các công ty lớn như BAE Systems, Phòng nghiên cứu CS Draper và tập đoàn Sierra Nevada. Hiện công ty này đã chế tạo xong một mẫu thu nhỏ của chiếc máy bay tương lai và đang cho trưng bày.
Boeing và Lockheed Martin đang giữ bí mật mẫu máy bay của họ. Chỉ biết rằng, Boeing muốn tạo ra một chiếc UAV giống Odysseus, chạy bằng năng lượng mặt trời, không có thân và chỉ có một bộ cánh lớn. Còn Lockheed Martin mới hé lộ một chút thông tin, chẳng hạn như máy bay của họ sẽ có sải cánh gần 100m.
Lợi ích to lớn
Theo các quan chức DARPA, một chiếc máy bay trong khuôn khổ dự án Vulture có thể hoạt động ở độ cao khoảng 20 - 30 km, có khả năng cung cấp các hình ảnh chụp mặt đất liên tục với độ phân giải cực cao. Chiếc máy bay sẽ giám sát mọi thứ, từ hoạt động huấn luyện khủng bố cho tới sự thay đổi khí hậu và tái thiết lập liên lạc với các khu vực bị thảm họa như cháy rừng, bão lũ.
Nó sẽ giúp giảm tải hoạt động cho một số UAV khác của quân đội. Thậm chí các máy bay này có thể làm một số công việc hiện đang do vệ tinh xử lý với những ưu điểm như giá rẻ hơn, sự ổn định cao hơn, có khả năng sửa chữa và không tạo thêm rác vũ trụ.
Người phát ngôn DARPA Dan Newman tuyên bố rằng nếu dự án này thành công, nó sẽ thay đổi hẳn quan niệm về máy bay. “Chúng ta sẽ không còn định nghĩa máy bay theo một chu trình phóng - đáp - bảo dưỡng - phóng như trước đây” - Newman nói. Dự kiến sẽ phải mất ít nhất một năm nữa trước khi mẫu máy bay Vulture của ba công ty kể trên có thể cất cánh lên bầu trời.
Tường Linh
