(TT&VH) - Một nhóm các nhà sinh thái học và kinh tế học quốc tế đã theo dõi kế hoạch phát triển có tính dài hạn ở những khu vực dân cư chuyên nghề khai thác rừng tại Brazil. Kết luận của họ gây bất ngờ: Diện tích rừng sau khi chuyển đổi thành đất nông nghiệp đã không đem lại hiệu quả như mong muốn. Việc phá rừng để xóa đói chẳng những là cách làm quá liều lĩnh xét từ góc độ môi trường mà còn sai lầm cả về khía cạnh kinh tế.
Lý thuyết bùi tai
Các cánh rừng nhiệt đới Amazon có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với trái đất, là “kho báu” gìn giữ sự đa dạng sinh học và yếu tố không thể thiếu để hấp thụ khí CO2. Nhưng đó cũng là nơi cư ngụ của những bộ tộc nghèo đói nhất Brazil. Xuất khẩu gỗ gần như là cơ hội duy nhất để nhanh chóng nâng cao đời sống của họ và phát triển hạ tầng cơ sở tại khu vực này.
Lý thuyết bùi tai
Các cánh rừng nhiệt đới Amazon có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với trái đất, là “kho báu” gìn giữ sự đa dạng sinh học và yếu tố không thể thiếu để hấp thụ khí CO2. Nhưng đó cũng là nơi cư ngụ của những bộ tộc nghèo đói nhất Brazil. Xuất khẩu gỗ gần như là cơ hội duy nhất để nhanh chóng nâng cao đời sống của họ và phát triển hạ tầng cơ sở tại khu vực này.
Một ý tưởng được đưa ra: Phá rừng lấy gỗ xuất khẩu để nâng cao thu nhập của người dân, cải tạo đất rừng thành các bãi chăn nuôi gia súc và gieo trồng nông sản. Sau khi xây dựng đường sá và phát triển các công trình hạ tầng xã hội (trường học, bệnh viện, cửa hàng...) thì người dân sẽ tự giữ được mức sống tương đối khá của mình bằng cách phát triển nông nghiệp.
Một nhóm các nhà khoa học Anh, Pháp, Bồ Đào Nha và Brazil đã tính toán hiệu quả kinh tế từ việc chặt phá những cánh rừng nhiệt đới ẩm ướt trong một thời gian dài. Để so sánh, họ xem xét những chỉ số kinh tế của các khu vực khác nhau ở Brazil. Họ cũng sử dụng những số liệu về sự phát triển xã hội của các vùng đã chặt phá rừng trong các giai đoạn khác nhau. Dĩ nhiên, việc phá rừng diễn ra càng sớm thì diện tích “được giải phóng” càng rộng. Các khu vực được chia thành 7 nhóm tùy theo diện tích rừng bị chặt hạ nhiều hay ít. Nhóm đầu tiên là khu vực rừng nguyên sinh còn chưa bị đụng đến, còn nhóm cuối cùng là nơi rừng gần như bị xóa sổ.
Mức sống của người dân trong 7 nhóm này được so sánh theo ba tiêu chí: thu nhập đầu người, tuổi thọ trung bình và mức độ giáo dục (thực tế là tính theo số lượng học sinh phổ thông). Chỉ số chung cho ba tiêu chí được coi là đặc điểm cơ bản để đánh giá mức sống của người dân (Human Development Index - HDI).
Sự thật chát đắng
Kết quả cho thấy tại những vùng rừng Amazon đang diễn ra hoạt động khai thác gỗ tích cực nhất thì mức sống của người dân quả là đã được nâng lên. Tại đó, đường sá được xây dựng, giáo viên, bác sĩ từ nhiều nơi tụ về và được hưởng những chính sách hỗ trợ nhất định. Số dân cũng tăng, một phần là do người tứ xứ kéo đến bởi bị hấp dẫn bởi tiền công cao. Mọi sự diễn ra theo đúng ý tưởng phát triển kinh tế. Nhưng tại những nơi ngừng khai thác rừng thì mức sống lại giảm. Hơn nữa, ngoài việc mức sống trở lại xuất phát điểm thì tuổi thọ thậm chí còn xuống thấp hơn trước khi phá rừng. Trong số ba tiêu chí trên, chỉ có giáo dục là cao hơn mức ban đầu một chút.
Một nhóm các nhà khoa học Anh, Pháp, Bồ Đào Nha và Brazil đã tính toán hiệu quả kinh tế từ việc chặt phá những cánh rừng nhiệt đới ẩm ướt trong một thời gian dài. Để so sánh, họ xem xét những chỉ số kinh tế của các khu vực khác nhau ở Brazil. Họ cũng sử dụng những số liệu về sự phát triển xã hội của các vùng đã chặt phá rừng trong các giai đoạn khác nhau. Dĩ nhiên, việc phá rừng diễn ra càng sớm thì diện tích “được giải phóng” càng rộng. Các khu vực được chia thành 7 nhóm tùy theo diện tích rừng bị chặt hạ nhiều hay ít. Nhóm đầu tiên là khu vực rừng nguyên sinh còn chưa bị đụng đến, còn nhóm cuối cùng là nơi rừng gần như bị xóa sổ.
Mức sống của người dân trong 7 nhóm này được so sánh theo ba tiêu chí: thu nhập đầu người, tuổi thọ trung bình và mức độ giáo dục (thực tế là tính theo số lượng học sinh phổ thông). Chỉ số chung cho ba tiêu chí được coi là đặc điểm cơ bản để đánh giá mức sống của người dân (Human Development Index - HDI).
Sự thật chát đắng
Kết quả cho thấy tại những vùng rừng Amazon đang diễn ra hoạt động khai thác gỗ tích cực nhất thì mức sống của người dân quả là đã được nâng lên. Tại đó, đường sá được xây dựng, giáo viên, bác sĩ từ nhiều nơi tụ về và được hưởng những chính sách hỗ trợ nhất định. Số dân cũng tăng, một phần là do người tứ xứ kéo đến bởi bị hấp dẫn bởi tiền công cao. Mọi sự diễn ra theo đúng ý tưởng phát triển kinh tế. Nhưng tại những nơi ngừng khai thác rừng thì mức sống lại giảm. Hơn nữa, ngoài việc mức sống trở lại xuất phát điểm thì tuổi thọ thậm chí còn xuống thấp hơn trước khi phá rừng. Trong số ba tiêu chí trên, chỉ có giáo dục là cao hơn mức ban đầu một chút.
Rừng Amazon bị chặt phá để lấy gỗ và đất canh tác
Sự phát triển nông nghiệp ở vùng rừng Amazon sau khi “vỡ hoang” chỉ được ghi nhận nơi các nhóm mà tại đó đang diễn ra hoạt động khai thác gỗ sôi động. Còn ở nhóm đã ngừng phá rừng 10 năm thì mùa màng dần dần sa sút. Có thể nguyên nhân là do đất bạc màu. Diện tích trồng trọt được mở rộng nhưng sản lượng lương thực lại giảm. Ngành chăn nuôi gia súc cũng thua lỗ, người nông dân thay vì chăn 4 - 5 con bò thì chỉ nuôi được 1 hoặc 2 con.
Hóa ra, ý tưởng phát triển kinh tế tại các vùng rừng rậm của Brazil là sai lầm. Cuộc sống của người dân ở những nơi này có thể được cải thiện nhanh chóng nhưng không bền vững. Sau sự tăng trưởng là bước thụt lùi không tránh khỏi. Phá rừng chẳng mang lại lợi ích kinh tế lâu dài trong khi hậu quả về môi trường thì bộc lộ rất rõ. Các nhà kinh tế vẫn phải đối mặt với bài toán khó là nâng cao đời sống của người dân đi đôi với việc bảo vệ rừng.
|
Rừng Amazon là một khu rừng lá rộng, đất ẩm ở lưu vực con sông cùng tên tại Nam Mỹ. Nó có tổng diện tích 5,5 triệu km², đa phần nằm trên lãnh thổ Brazil (60%), Peru (13%), còn lại thuộc Colombia, Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname và Guiana thuộc Pháp. Rừng Amazon chiếm hơn 50% rừng nhiệt đới còn lại của trái đất và là khu dự trữ sinh quyển cho loài người. |
Trần Quang Vinh
